×

شرح مفاهیم ،اصطلاحات و متغیرهای بکار رفته در تحقیق

 

 گروه تحقیقاتی نخبگان برتر:

به طور خلاصه می‌توان گفت که در تعریف واژه، دو نکته زیر مورد توجه است:

۱٫ تعریف باید طوری باشد که فضای مفهوم به طور پایدار تثبیت شود؛ تا همه افراد از آن مفهوم، فقط یک مطلب را بفهمند و امکان تغییر مفهوم و تعبیرهای گوناگون از آن، وجود نداشته باشد(شرط پایداری ).

۲٫ تعریف باید به گونه‌ای دقیق باشد که بتوان آن مفهوم را به سادگی بررسی کرد؛ بدین معنی که صفات و اصطلاحاتی که برای تعریف یک واژه به کار گرفته می‌شوند، باید دقیقاً تعریف شده، دارای فضای مفهومی مشخص و صریحی باشند؛ به طوری که از یک سو از نظر تجربی قابل بررسی باشند و از سوی دیگر، نتوان آنها را به روش‌های گوناگون تعبیر نمود.

در یک دسته‌بندی، تعاریف واژه‌ها در تحقیق، به شرح ذیل است:

 تعریف مفهومی (وضعی): همان شرح‌هایی هستند که معمولاً در فرهنگ واژه‌ها آورده می‌شوند

 تعریف اسمی:چیزی درباره واقعیت بیان نمی‌کند و مزیت آن، این است که برای مشخص‌تر شدن معانی واژه‌ها مفید است و سوءتفاهم‌ها‌ی احتمالی را برطرف می‌کند؛ مثل کاربرد کلمه سازمان، به جای تکرار شخصیتی حقوقی که در بر گیرنده امکانات سخت افزاری، نرم‌افزاری و مغزافزاری است 

 تعریف تحلیلی: تفاوت آن با تعریف اسمی، در این است که تحلیل معنی یا تعریف تحلیلی، یک امر قراردادی نیست؛ بلکه یک امر تحقیقی است؛ یعنی به صورت تجربی بررسی می شود که فلان واژه در بین افراد یک جامعه، دارای چه معنایی است و به این جهت، در تعریف تحلیلی، برعکس تعریف اسمی، درباره یک امر واقع شده (واقعیت) صحبت می‌شود

 تعریف تجزیه‌ای:تعریف تجزیه‌ای، روشی نسبتاً دقیق است که واژه مورد نظر را به طور کاملاً صریح و مشخص محدود می‌سازد.

 تعریف چند مرحله‌ای:برخی از واژه‌های تحقیق، به علت موارد استفاده گوناگون، دارای فضای مفهومی نسبتاً وسیعی هستند که نمی‌توان آنها را با تعاریفی خاص، محدود و مشخص کرد

تعریف واقعی:این گونه تعریف که در کتاب‌های مختلف به آن اشاره می‌شود، هدفش تعیین «ماهیت» یک واژه با سؤالاتی شبیه «یعنی چه؟» یا «چیست؟» می‌باشد

تعریف عملیاتی:یک مفهوم و به بیان دقیق‌تر، یک متغیر را به صورت اعمال و اموری که در مطالعه به عنوان معرف و معادل آن مشخص می‌شوند، تعریف می‌کند

 شرح مفاهیم ،اصطلاحات و متغیرهای بکار رفته در تحقیق

نکات زیر می تواند در غنای هر چه بیشتر این قسمت نقش اساسی ایفا کند:

الف ) مطرح نکردن مفاهیم واصطلاحات واضح و روشن :

اگر مفاهیم حالت بدیهی داشته باشد ،حالت ناخوشایندی نسبت به عملکرد پژوهشگر درذهن خواننده ایجاد می شود و این احساس       بوجود می آید که پژوهشگر رفع تکلیف نموده است .

ب)  اشاره به منابع مستند برای مفاهیم :

محقق باید درنظر داشته باشد که می تواند برداشت خود را از متغیرها و شرح مفاهیم مطرح سازد و یا اینکه به برداشت ها وتعاریف استناد کند و آنها را مبنای تحقیق خود قرار دهد.

 

 

منبع : گروه تحقیقاتی نخبگان برتر – انجام پایان نامه – انجام مقاله – انجام پروپوزال