×

انواع فریب کاری‌های ممکن در پژوهش‌های علمی کدامند؟

فریب کاری پژوهش های علمی

انواع فریب کاری‌های ممکن در پژوهش‌های علمی کدامند؟

صداقت در پژوهش های علمی و امانت داری در گزارش یافته های آن، اصلی بدیهی و پذیرفته شده در اخلاق پژوهشی است، و پژوهشگران خود را به رعایت ان ملزم می دانند. اما گاهی این اصل بدیهی نقض می شود. گرچه موارد آن بسیار محدود و معدود است، اما شاید بهتر باشد در این جا به آن ها اشاره شود. چرا که آگاهی از آن‎ها برای نویسندگان ضروری است. مهم‌ترین فریبکاری‌هایی که ممکن است اتفاق بیفتند عبارتند از: داده سازی، سرقت محتوایی، فریب کاری علمی، دستکاری در داده ها. مهم تر ین آن ها سرقت علمی است که در ادامه توضیح داده می شود.

سرقت محتوایی

منظور از سرقت محتوایی(علمی یا ادبی) استفاده غیر مجاز  از آثار دیگران و بدون استناد به آن هاست. به سخنی دیگر ، معمولا سرقت محتوایی وقتی رخ می دهد که کسی بدون ذکر منبع اصلی، محتوایی را که متعلقبه دیگران است را محصول کار و اندیشه خود معرفی کند و بخواهد از امتیازهای آن بهره مند شود. سرقت محتوایی انواع و شکل های مختلفی دارد. بدترین نوع آن انتشار اثر یا آثار دیگران به نام فردی است که هیچ سهم و نقشی در تولید آن اثر نداشته است. یعنی هرگاه فردی نوشته، یا هر نوع محصول فکری دیگران را (اعم از آثار مکتوب، اختراعات، اکتشافات، و موارد مشابه) به نام خود منتشر ساز و آن را به دروغ حاصل کار خویش معرفی کند، مرتکب بدترین نوع سرقت محتوایی شده است.

نوع دیگر از سرقت محتوایی:

نسخه برداری و رونویسی مستقیم بخش هایی از آثار دیگران بدون استناد به منبع اصلی است. یعنی در حالی که امکان معرفی و استناد به این منابع وجود دارد، عمدا مشخصات آن ها ذکر نشده است. گاهی نیز مشخصات و نشانی منبع اصلی ذکر می شود، اما میزان و حجم مطالب برگرفته از آن بسیار بیشتر از حدمجاز است. مثلا چندین صفحه کامل یا فصلی از یک کتاب عینا بازنویسی یا رونوشت شده است بدیهی است که صرفا استناد به این آثار توجیهی برای این رونوشت غیر مجاز نیست.

سرقت محتوایی

داده‌سازی

یکی دیگر از انواع فریب کاری ها داده سازی است. در چنین مواردی یافته های پژوهش مبتنی بر شواهد و داده های واقعی نیست و متاسفانه ان چه به عنوان داده مطرح شده، یا حداقل بخشی از آن ، غیر واقعی و ساختگی است. گاهی نیز متاسفانه این فریبکاری در چگونگی استناد به آثار و منابع مورد استفاده رخ می دهد. در چنین شرایطی به منابع استناد داده می شود که یا وجود ندارند یا اطلاعات کتابشناختی آن ها عمدا به اشتباه ارائه شده است. یا این که برعکس به منابع واقعی استناد شده، اما عملا نویستده این منابع را هرگز ندیده یا هیچ استفاده ای از ان ها نکرده است. بلکه این استنادهای غیر واقعی فقط برای این بوده که وی نشان دهد مطالعات گسترده ای داشته است. البته در صورتی که نویسنده منابع مفیدی مربوط به موضوع اثر خود می شناسد، که مطالعه آن ها برای خوانندگان سودمند خواهد بود، می تواند فهرست این آثار را جداگانه و تحت عنوانی مشخص در پایان نوشته خویش ارائه کند. به این ترتیب خوانندگان می داند که هر چند از این منابع در تولید آن اثر استفاده نشده است، اما به دلیل ارتباط موضوعی هر یک و توصیه نویسنده می توان برای کسب اطلاعات بیشتر به ان ها مراجعه کرد. به این ترتیب، نویسنده بین منابع مورد استفاده و منابع مفید برای مطالعه بیشتر تفاوت قائل می شود.

دستکاری در داده‌ها

منظور از دستکاری در داده ها تغییر مغرضانه در برخی از داده ها برای اثبات یا رد فرضیه ای خاص ، یا تغییر مسیر پژوهش در جهتی مشخص است. مثلا ممکن است نتایج به دست آمده پیش فرض های پژوهشگر را نقض کند . اما وا به جای قبول این واقعیت، داده های ولقعی را نادیده بگیرد و نظر خود را به عنوان یافته پژوهشی ارائه کند. گاهی نیز ممکن است فردی عمدا برخی از داده ها را نادیده بگیرد یا بدون دلیلی منطقی برای بخشاز آن اهمیت ویزه ای قائل شود تا فرضیات خود را که عملا رد شده اثبات کند. بدیهی است که هر یک از موارد فوق از نظر علمی کاملا مردود و ناپسند است و خلاف اخلاق پژوهشی است.

گاهی نیز ممکن است ادعای مطرح شده در یک اثر به جای ان که مبتنی بر اصول علمی باشد، بر اساس خواست و میل شخصی پژوهشگر یا در اثر نفوذ هر عامل مداخله گر به سمت و سویی سوق داده شود که دیگر نمی توان مبنایی علمی برای ان قائل شد. بدیهی است که مقاله حاصل از چنین پژوهشی فاقد ارزش علمی است.

علاوه بر این دستکاری در داده ها و داده سازی و سرقت علمی نمونه های دیگری از فریبکاریها است که متاسفانه گاهی رخ می دهد. با اموزش شیوه های صحیح استناد دهی می توان از بروز چنین خطاهای آشکاری جلوگیری کرد.

منبع: گروه تحقیقاتی نخبگان برتر – مشاوره پایان نامه – مشاوره مقاله – مشاوره پروپوزال